انواع ریسک در سرمایهگذاری؛ ۶ ریسکی که باید بشناسید
انواع ریسک در سرمایهگذاری؛ شناخت و مدیریت آنها
هر ریسکی که باید بشناسید تا از آن غافلگیر نشوید
انواع ریسک در سرمایهگذاری؛ شناخت آنها نخستین گام مدیریت است
انواع ریسک در سرمایهگذاری را باید بشناسید تا بتوانید تصمیمهای آگاهانه بگیرید؛ ریسک بخش جداییناپذیر هر سرمایهگذاری است و حذف کامل آن ممکن نیست، اما با شناخت انواع ریسک در سرمایهگذاری میتوانید آن را مدیریت و کنترل کنید. در این مقاله مهمترین ریسکها و راههای کاهششان را مرور میکنیم.
در یک نگاه
- ریسک یعنی احتمال فاصلهگرفتن بازده واقعی از انتظار، از جمله احتمال ضرر.
- مهمترین ریسکها: بازار، تورم، نقدشوندگی، اعتباری، نرخ ارز و نرخ بهره.
- ریسک به دو دستهٔ سیستماتیک و غیرسیستماتیک تقسیم میشود.
- تنوعبخشی و افق زمانی بلند، مهمترین ابزارهای کاهش ریسکاند.
انواع ریسک در سرمایهگذاری یعنی چه؟
ریسک در سرمایهگذاری به احتمال اینکه بازده واقعی با آنچه انتظار داشتید فرق کند گفته میشود؛ این تفاوت میتواند به سود بیشتر یا به ضرر منجر شود. وقتی از انواع ریسک در سرمایهگذاری صحبت میکنیم، منظور منابع مختلفی است که میتوانند نتیجهٔ سرمایهگذاری شما را از مسیر انتظار خارج کنند؛ از نوسان بازار تا تورم و تغییر نرخ ارز.
نکتهٔ کلیدی این است که ریسک ذاتاً بد نیست؛ در واقع بازده بالاتر معمولاً پاداش پذیرش ریسک بیشتر است. مشکل زمانی پیش میآید که ریسکها را نشناسید و بدون آگاهی با آنها روبهرو شوید. شناخت انواع ریسک در سرمایهگذاری به شما کمک میکند بهجای ترس از ریسک، آن را مدیریت کنید و در سطحی که با شرایطتان سازگار است بپذیرید.
چرا شناخت ریسک مهم است؟
بسیاری از ضررهای سنگین نه بهدلیل خودِ ریسک، بلکه بهدلیل ناآگاهی از آن رخ میدهند. سرمایهگذاری که نمیداند داراییاش در برابر چه خطرهایی آسیبپذیر است، در نخستین بحران غافلگیر میشود و اغلب تصمیمهای احساسی و پرهزینه میگیرد. اما کسی که ریسکها را از پیش میشناسد، برایشان آماده است و کمتر دچار وحشت میشود.
شناخت ریسک همچنین به شما کمک میکند انتظارات واقعبینانه بسازید و از وعدههای «سود تضمینی و بدون ریسک» دوری کنید. این آگاهی، مرز میان یک سرمایهگذاری سنجیده و یک قمار کورکورانه است. برای درک بهتر رابطهٔ ریسک با مفاهیم دیگر، مقالهٔ مفاهیم پایه سرمایهگذاری راهنمای خوبی است.
مهمترین انواع ریسک در سرمایهگذاری
در ادامه، مهمترین ریسکهایی را که هر سرمایهگذار باید بشناسد مرور میکنیم:
- ریسک بازار: احتمال افت ارزش دارایی بهدلیل نوسان کلی بازار.
- ریسک تورم: احتمال اینکه بازده سرمایهگذاری از تورم عقب بماند و قدرت خرید کم شود.
- ریسک نقدشوندگی: دشواری تبدیل دارایی به پول نقد بدون افت قیمت.
- ریسک اعتباری: احتمال ناتوانی طرف مقابل در پرداخت تعهداتش.
- ریسک نرخ ارز: اثر تغییر نرخ ارز بر ارزش داراییهای وابسته به ارز.
- ریسک نرخ بهره: اثر تغییر نرخ بهره بر ارزش برخی داراییها مانند اوراق.
هر دارایی ترکیب متفاوتی از این ریسکها را دارد؛ برای مثال سهام بیشتر در معرض ریسک بازار است، در حالی که پول نقد بیشتر در معرض ریسک تورم قرار دارد. به همین دلیل شناخت انواع ریسک در سرمایهگذاری به شما کمک میکند بدانید هر گزینه شما را در برابر چه خطری قرار میدهد.
جدول انواع ریسک
جدول زیر مهمترین انواع ریسک در سرمایهگذاری و اثر آنها را خلاصه میکند:
| نوع ریسک | اثر اصلی |
|---|---|
| ریسک بازار | افت ارزش با نوسان کل بازار |
| ریسک تورم | کاهش قدرت خرید بازده |
| ریسک نقدشوندگی | دشواری فروش بهموقع |
| ریسک اعتباری | نکول یا نپرداختن تعهد |
| ریسک نرخ ارز | اثر نوسان ارز بر ارزش دارایی |
این دستهبندی نشان میدهد که ریسک یک چیز واحد نیست؛ بلکه مجموعهای از خطرهای متفاوت است که هر کدام نیازمند رویکرد خاص خود برای مدیریتاند.
ریسک سیستماتیک و غیرسیستماتیک
یک تقسیمبندی مهم در انواع ریسک در سرمایهگذاری، تفکیک آن به «سیستماتیک» و «غیرسیستماتیک» است. ریسک سیستماتیک به کل بازار مربوط است و از عواملی مانند شرایط اقتصادی، سیاسی و تورم ناشی میشود؛ این ریسک را نمیتوان با تنوعبخشی حذف کرد چون بر همهٔ داراییها اثر میگذارد.
در مقابل، ریسک غیرسیستماتیک مخصوص یک شرکت یا صنعت خاص است؛ مثلاً یک بحران در یک شرکت خاص. خبر خوب این است که این نوع ریسک را میتوان با تنوعبخشی بهشدت کاهش داد. به همین دلیل، پخش سرمایه میان داراییهای مختلف یکی از مؤثرترین ابزارهای مدیریت ریسک است. این اصل حتی در تحلیل صنایع بزرگ هم صادق است؛ نمونهٔ آن در مقالهٔ ریسکها و فرصتهای صنعت خودرو بررسی شده است.
رابطهٔ ریسک و بازده
یکی از قطعیترین اصول سرمایهگذاری، رابطهٔ مستقیم میان ریسک و بازده است. برای کسب بازده بیشتر، معمولاً باید ریسک بیشتری بپذیرید؛ و برعکس، داراییهای امنتر بازده کمتری دارند. این رابطه به شما کمک میکند ادعاهای غیرواقعی را تشخیص دهید: هر جا بازده بالا با «ریسک صفر» تبلیغ شود، احتمالاً چیزی درست نیست.
هدف یک سرمایهگذار هوشمند حذف ریسک نیست، بلکه یافتن تعادلی است که در آن، در ازای ریسکی که میپذیرد، بازده منصفانهای دریافت کند. این تعادل برای هر فرد و هر هدف متفاوت است و به تحمل ریسک شخصی بستگی دارد.
چگونه ریسک را مدیریت کنیم؟
هرچند ریسک را نمیتوان حذف کرد، میتوان آن را بهطور مؤثر مدیریت کرد. مهمترین ابزار، «تنوعبخشی» است؛ یعنی پخش سرمایه میان داراییهای مختلف تا افت یکی با ثبات دیگری جبران شود. ابزار دوم، «افق زمانی بلند» است؛ در بلندمدت، نوسانهای کوتاهمدت فرصت جبران پیدا میکنند.
ابزارهای دیگر شامل داشتن صندوق اضطراری، سرمایهگذاری تدریجی بهجای یکباره، و پرهیز از تصمیمهای هیجانی است. مدیریت ریسک در واقع بخشی از مدیریت کلی سرمایه است؛ برای عمق بیشتر، مقالهٔ مدیریت سرمایه را ببینید. همچنین بسیاری از خطاها از نشناختن تفاوت پسانداز و سرمایهگذاری ناشی میشوند.
یک روش عملی و کمدردسر برای کاهش ریسک، «سرمایهگذاری تدریجی» است؛ بهجای وارد کردن یکبارهٔ کل پول در یک نقطه، مبلغ را در چند مرحله و در طول زمان سرمایهگذاری میکنید. این کار باعث میشود اثر نوسانهای کوتاهمدت کمتر شود و از خطر ورود در «بدترین زمان» تا حد زیادی در امان بمانید. ترکیب این روش با تنوعبخشی، یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین رویکردها برای مدیریت انواع ریسک در سرمایهگذاری است.
تحمل ریسک شخصی
هر فرد سطح متفاوتی از تحمل ریسک دارد که به سن، درآمد، هدف و شخصیت او بستگی دارد. یک فرد جوان با افق زمانی بلند میتواند ریسک بیشتری بپذیرد، چون زمان کافی برای جبران نوسانها دارد؛ اما کسی که به پول خود در آیندهٔ نزدیک نیاز دارد، باید محافظهکارتر باشد.
شناخت تحمل ریسک خود، پیش از هر سرمایهگذاری ضروری است. سرمایهگذاریای که فراتر از تحمل شما باشد، حتی اگر منطقی به نظر برسد، شما را به تصمیمهای احساسی و فروش در بدترین زمان وادار میکند. بهترین سبد، سبدی است که هم با هدف شما و هم با آرامش ذهنی شما سازگار باشد. بیتوجهی به این نکته یکی از اشتباهات رایج سرمایهگذاران است.
جمعبندی
انواع ریسک در سرمایهگذاری، از ریسک بازار و تورم تا نقدشوندگی، اعتباری و نرخ ارز، بخش جداییناپذیر هر سرمایهگذاریاند. ریسک را نمیتوان حذف کرد، اما با شناخت آن، تفکیک ریسک سیستماتیک و غیرسیستماتیک، تنوعبخشی و افق زمانی بلند میتوان آن را مدیریت کرد. کلید موفقیت، پذیرش آگاهانهٔ ریسک در حدی است که با هدف و تحمل شما سازگار باشد. سرمایهگذار موفق کسی نیست که از ریسک فرار میکند، بلکه کسی است که آن را میشناسد و هوشمندانه مدیریت میکند.
سوالات متداول دربارهٔ انواع ریسک در سرمایهگذاری
مهمترین انواع ریسک در سرمایهگذاری کداماند؟
ریسک بازار، ریسک تورم، ریسک نقدشوندگی، ریسک اعتباری، ریسک نرخ ارز و ریسک نرخ بهره، از مهمترین انواع ریسک در سرمایهگذاری هستند.
آیا میتوان ریسک را کاملاً حذف کرد؟
خیر؛ ریسک بخش جداییناپذیر سرمایهگذاری است و حذف کامل آن ممکن نیست. اما میتوان آن را با تنوعبخشی و افق زمانی بلند بهطور مؤثر کاهش داد و مدیریت کرد.
تفاوت ریسک سیستماتیک و غیرسیستماتیک چیست؟
ریسک سیستماتیک به کل بازار مربوط است و با تنوعبخشی حذف نمیشود؛ ریسک غیرسیستماتیک مخصوص یک شرکت یا صنعت است و با تنوعبخشی بهشدت کاهش مییابد.
بهترین راه کاهش ریسک چیست؟
تنوعبخشی (پخش سرمایه میان داراییهای مختلف) و داشتن افق زمانی بلند، مؤثرترین راههای کاهش ریسک هستند، در کنار صندوق اضطراری و پرهیز از تصمیمهای هیجانی.
تحمل ریسک یعنی چه؟
تحمل ریسک یعنی میزان نوسان و احتمال ضرری که یک فرد از نظر مالی و روانی میتواند بپذیرد؛ این سطح به سن، درآمد، هدف و شخصیت او بستگی دارد.
